Udushya

U Rwanda mu bihugu bifite abaturage banywa inzoga nyinshi muri Africa

Ikigaragara kuri uru rutonde rwasohowe n’ikinyamakuru “The African Exponent”,Ibihugu bitatu byo muri Afurika y’Iburasirazuba ari byo Uganda, u Rwanda, na Kenya biri mu bihugu bitanu bya mbere mu kunywa inzoga muri Afurika.

Mbere yo kukugezaho uru rutonde rwose tubanje kubibutsa ko kunywa inzoga nyinshi byangiza ubuzima bityo zimwe mu ntego z’iyi nkuru ni ukugusaba kugabanya umubare w’amacupa cyangwa w’ibirahuri by’inzoga unywa mu gihe runaka, ukiha intego.

Nta kabuza ibi bizagira ingaruka nziza kuri wowe ndetse no kuri sosiyeti muri rusange.

Mu muco n’imigenzo dukomora ku bakurambere bacu, Abanyafurika tuzwiho gushima ibiryo n’ibinyobwa byiza.Kunywa inzoga biri mu mico w’ibihugu byose cyangwa hafi ya byose muri Afurika. Abantu banywa mu makwe, mu gushyingura, no mu bindi birori. Benshi mu Banyafurika bishora mu binyobwa bisindisha, aho benshi banywa inzoga zifite ubukana bwinshi.Tubibutse ko inzoga iyo ibaye nyinshi mu mu mubiri Siyansi ivuga ko itangira gukora nk’ubundi burozi bwose busanzwe.


Dore urutonde rw’iminywere uko ruhagaze muri Afurika:


 1.Nijeriya


Nijeriya iri ku mwanya wa mbere w’ibihugu binywa inzoga nyinshi muri Afurika.Ibi bifitanye isano n’uko mu muco w’Abanyanijeriya bazwiho gukora no kwishimira ‘ogogoro’ byeri y’aho ikorwa hakoreshejwe umutobe w’ibiti by’imikindo yitwa “raffia”. Abanyanijeriya kandi bishimira divayi y’imikindo, itangwa mu rwego rwo gusaba no gushyingirwa bikorwan’ababyeyi b’umukobwa,ibi bituma usanga abasinze mu birori byo gusaba no gukwa,ubusinzi kandi bugenda bwigaragaza no mu tubari duto two mu midugudu myinshi y’iki gihugu.Umuturage umwe wa Nigeriya anywa litiro 12,28 mu mwaka.


 2.Uganda


Uganda ni gihugu cya kabiri gifite umubare munini w’abanywi binzoga cyane.Aho ibyegeranyo bivuga ko banywa litiro zigera kuri 11,93 ku muntu mu mwaka. Abagande bazwiho inzoga ikorerwa imbere mu gihugu yabo‘Waragi‘,izina riva ku ijambo War Gin ikinyobwa cyafatwaga n’abenegihugu kugira ngo batinyuke guhangana n’umwanzi ku rugamba. Waragi irimo 42% bya alcool. Rimwe na rimwe Abanyakenya batuye hafi y’umupaka wa Uganda, Malaba, bazaga kunywa iki kinyobwa muri Uganda kugira ngo bahunge amategeko ya Kenya. Muri Uganda kandi ibinyobwa gakondo bisembuye bikozwe mu bitoki, umuceri, n’ibindi biranywebwa ku bwinshi.


3. Kenya

Nubwo muri iki gihugu cya Kenya leta yashyizeho itegeko ryo kugenzura ibinyobwa bisindisha kubera urugero rukabije kunywa inzoga byari bigezeho muri iki gihugu inzoga ziracyanywebwa ku bwinshi. Itegeko rishya ryashakaga ko utubari dukingurwa mu gihe cyagenwe.Hari amagenzura menshi akorwa ku baturage mu kugabanya inywebwa ry’inzoga rikabije.Urugero ni igenzura rya polisi risanzwe aho abamotari basabwa guhumeka mu gikoresho ngo hapimwe ingano y’inzoga banyweye mu rwego rwo kugabanya imfu zo mu mihanda kubera gutwara ibinyabiziga umuntu yasinze.


Abagore bo muri Kenya kandi nabo banywa inzoga cyane nk’abagabo, bitandukanye na Nigeriya aho ubusinzi bukunze kugaragara mu bagabo.Inzoga gakondo zibujijwe na guverinoma ya Kenya zirimo chang’aa na busaa. Nibyo, hariho inzoga zizwi cyane kandi zemewe nka Tusker, n’izindi.


 4.Rwanda


Iki ni ikindi gihugu giherereye muri Afurika y’Iburasirazuba kimwe nka Uganda na Kenya .U Rwanda nk’igihugu gifite umuvuduko mwinshi mu iterambere ,uku kunywa inzoga cyane gukwiye gutera impugenge.
Nubwo gukora no kunywa byeri ari ubucuruzi ubwabyo, gusa buri gihe kurenza urugero ni bibi, bishobora gutera ibibazo ubukungu kuko abakiri bato,imbaraga zabo zigabanuka kubera banywa inzoga nyinshi kimwe n’ibiyobyabwenge. Abantu benshi mu Rwanda, nko muri Uganda bakora ibinyobwa bikorerwa mu mago n’ubwo polisi,abayobozi b’inzego zibanze bagenda bahangana na zimwe mu nzoga zikorerwa mu mago kandi zibujijwe umunsi ku munsi.Gusa hari zimwe mu nzoga zikorerwa mu ngo zitabujijwe ingero ni nk’inzoga z’ibitoki (  urwagwa), amasaka (Ikigage), n’ubuki. 92 ku ijana z’inzoga zinywebwa ziba zakorewe mu ngo.
 
OMS ivuga ko mu mwaka wa 2012, abantu bagera kuri miliyoni 3.3 ku isi bazize impfu ziterwa no kunywa inzoga.  Nk’uko iki kigo cy’ubuzima ku isi kibitangaza, umwe mu bantu makumyabiri bapfuye ku isi byatewe n’inzoga, 7,6% ku bagabo, 4.0% ku bagore.  Nubwo nta ndwara mu buryo buziguye iterwa n’inzoga , umubare munini w’abantu bapfa bishwe n’i indwara z’umutima n’imitsi, cirrhose y’umwijima, na kanseri byemezwa ko inzoga zibifitemo uruhare.

Muri rusange dore ibihugu icumi bya mbere mu kunywa inzoga

1. Nigeria — 12,28 litiro /umwaka (Abaturage :miliyoni 182 )

2. Uganda — 11,93 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 38)

3. Kenya — 9,72 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 50)

4. Rwanda — 9,10 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 12)

5. Namibia — 9,62 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 2 )

6. Burundi — 9,47 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 12 )

7. South Africa — 9,46 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 56 )

8. Gabon — 9,32 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 1.5 )

9. Botswana — 7,96 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyoni 2 )

10. Tanzania — 7,7 litiro /umwaka ( Abaturage : miliyon miliyoni i 52 )

To Top